Alzheimercolumn

Foto’s uit een lang leven ordenen                           nummer 38, februari 2012

Tante Mien is nooit getrouwd geweest. Ze heeft lang in het buitenland gewoond. In verschillende landen van de derde wereld heeft ze als verpleegster gewerkt. Ze vond het boeiend om arme mensen te helpen met haar verpleegkundige vaardigheden. Ze beschouwde haar werk onder de armen als een roeping. Ze deed het werk graag en ze kon boeiend aan haar broers, zussen, neven en nichten vertellen over haar belevenissen. Van het verpleegkundige werk in Nederland had ze niet echt veel voldoening. Dat was volgens tante Mien te weinig uitdagend. En steevast, als ze een dergelijke opmerking gemaakt had over werken in Nederland, volgde een spannend verhaal uit haar ontwikkelingslanden. Hoe ze bijvoorbeeld ooit zelf een been geamputeerd had bij een jongetje dat door een krokodil gebeten was en hoe ze andere kleine operaties gedaan had. Zoiets was gewoon onvoorstelbaar in ons land.

De laatste tijd is vriendin Leida, die samen met haar ook als verpleegster in de missie was, bezig om allerlei foto’s van en uit haar lange leven te verzamelen en te ordenen. Bij tante Mien lagen die gewoon in een schoenendoos en ze keek er nauwelijks naar om. Voor haar gold altijd ‘wat voorbij is, is voorbij.’ Het heeft geen enkele zin om achterom te kijken. En dan zei ze altijd ‘Het leven moet voorwaarts geleefd worden. Het gaat om de toekomst. Het verleden is voorbij. Kom op.’

Het sorteren van die doos met foto’s en kantenknipsels is bijna monnikenwerk. Wanneer en bij welke gelegenheid is die foto gemaakt? Soms kan tante Mien dat nog vertellen. Maar vaak komt het ook voor dat ze niet meer dan een flard uit dat verleden weet. Het heeft ook alles te maken met het geheugen van haar dat haar steeds meer in de steek laat. Soms verbindt ze de ene gebeurtenis met de andere, waarvan zelfs neef Marcel weet dat het pertinent niet klopt. Marcel heeft altijd veel contact met zijn tante gehad, ook omdat hij haar petekind is. En dat schept onwillekeurig een band. Marcel is samen met de vriendin van tante Mien aan de slag gegaan om een overzicht van het leven van Mien samen te stellen. Nu kan dat nog. Veel personen op de foto’s, zeker als het familieleden betreffen, zijn nog te achterhalen via andere neven en nichten van Tante Mien.

De eigen broers en zussen zijn echter allemaal al overleden. Tante Mien is een taaie. Maar ze was ook de jongste uit dat kinderrijke gezin, waar ze uit voortkwam. Doordat vriendin Leida tijdens het buitenlands verblijf van tante Mien gewoonlijk in hetzelfde gebied werkte, kan ze uit de fotodoos vaak de juiste namen bij de gebeurtenissen noteren. Dat zou Marcel nooit lukken, ofschoon tante Mien vaker foto’s opstuurde uit Suriname, Brazilië, Congo of Ivoorkust. Op de achterkant schreef tante Mien dan wat er op de foto’s te zien was. De foto’s uit die tijd, samen met de brieven heeft Marcel altijd goed bewaard. Zijn verzameling uit die tijd komt nu goed van pas, want de brieven en de foto’s maken het beeld uit die buitenlandse verpleegstertijd meer compleet.

Terwijl Leida nog volop bezig is om krantenknipsels, foto’s en andere prullaria uit die tijd te ordenen, heeft Marcel op zich genomen om de vroegste tijd van tante Mien vast te leggen. Marcel weet dat naarmate het dementeringsproces vordert, vroege gebeurtenissen steeds meer gaan leven. Dan kan zover gaan dat tante Mien naar huis wil en daar bedoelt ze dan het ouderlijk huis van vroeger mee. Ze leeft dan in de wereld van toen ze nog een jong meisje was. En als je haar dan een foto zou laten zien zoals ze er nu uitziet dan zou ze zichzelf niet eens herkennen. Zou je haar echter een foto uit die lang vervlogen tijd tonen, toen tante Mien nog Mientje Crommentuyn was, dan zou ze direct herkennen dat zij het was. Daarom verzamelt hij zoveel mogelijk foto’s en ander beeldmateriaal uit die tijd. Fotoalbums die bij neven en nichten terechtgekomen zijn na het overlijden van hun ouders, worden doorgespit. Gelukkig kan er ook informatie ingewonnen worden bij nog enkele in leven zijnde aangetrouwde ooms en tantes. Hij heeft zich voorgenomen om zo snel als hij  wat meer materiaal heeft, dat tante Mien direct te laten zien. Hij is ook zeer benieuwd naar haar reacties daarop. Daar zullen foto’s en anekdotes en verhalen bij zijn die zij misschien nog nooit gezien heeft of al heel lang niet meer gehoord heeft.

Marcel samen met vriendin Leida zijn de contactpersonen naar de buitenwereld, hebben ze onderling afgesproken. Het moet toch iemand zijn, want van Tante Mien kun je steeds minder van op aan. Wat klopt er van wat tante Mien zegt?

Ze hebben ook al alle belangrijke personen voor tante Mien opgespoord en hun adressen, telefoonnummers en e-mailadressen verzameld. Als er informatie is over tante Mien kan die snel doorgespeeld worden.

Marcel heeft kleurenkopieën gemaakt van een heleboel foto’s en die chronologisch in een klapper geordend samen met de bijbehorende namen, gebeurtenissen en anekdotes. Zo blijven de oorspronkelijke foto’s onbeduimeld. Bezoek aan tante Mien kan dan samen met haar door de foto’s in de herinneringsklapper bladeren en haar laten vertellen over vroeger. Dat heeft hij de mensen die de laatste tijd veel bij tante Mien geweest zijn, gemaild. Hij heeft hen toen ook verteld dat, om erger te voorkomen, het gas van het gasfornuis inmiddels afgesloten is. Tante kookte, zo bleek, toch al niet meer zelf. Voortaan krijgt ze nu iedere dag ’s middags een warme maaltijd van Tafeltje-dekje. Dat warme eten smaakt haar opperbest. Het voelt voor haar alsof ze iedere dag in een restaurant gaat eten. ‘Ik ben echt een vrouw van stand,’ zegt tante Mien dagelijks heel trots, als er aangebeld wordt voor weer een chique warme maaltijd.

©Maart Vestjens, geestelijk verzorger binnen De Zorggroep, regio Helden-Weert

U kunt, als u wilt, op deze column reageren via:

Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.